Elektrochemicus Thom Hersbach wint Dick Stufkens Prijs 2019
Holland Research School of Molecular Chemistry (HRSMC) beloont innovatief promotieonderzoek
De Dick Stufkens Prijs 2019 voor het beste proefschrift van de Holland Research School of Molecular Chemistry (HRSMC) is toegekend aan dr. Thom Hersbach. In zijn proefschrift presenteert Hersbach een grondige analyse van kathodische corrosie. Zijn uitgebreide onderzoek, waarop hij cum laude promoveerde, werpt licht op de eerste stadia en de exacte chemische aard van dit relatief onbekende en onderschatte fenomeen.

Thom Hersbach heeft met zijn baanbrekende onderzoek een nieuw hoofdstuk geschreven in het boek van de corrosiewetenschap en het zal als zodanig waarschijnlijk in veel toekomstige handboeken over corrosie voorkomen. Hij stelde vast dat kathodische corrosie voor veel metalen schadelijk kan zijn, met name voor platina. Hij ontdekte dat dit al gebeurt bij verrassend lage kathodische potentialen, stelde vast dat het in intrigerend anistropisch etsen resulteert en dat het gepaard gaat met de vorming van complexe metaalhydriden. Hij gebruikte deze kennis om de katalytische activiteit van platina te verbeteren voor de omzetting van zuurstof naar water, wat een belangrijke reactie is in de brandstofcellen van waterstofvoertuigen.
Ongrijpbare metaal-anionen
In de corrosiewetenschap is de anodische corrosie een veel bekender en beter bestudeerd verschijnsel. Dat betreft de oxidatie van metalen: ze verliezen elektronen zodat ze kunnen oplossen of verbindingen vormen zoals metaaloxiden (die we in het geval van ijzer als roest waarnemen). Dit kan catastrofale gevolgen hebben bruggen, oliepijpleidingen en allerlei andere structuren. Gelukkig is anodische corrosie te voorkomen door 'kathodische bescherming', via het aanbrengen van een negatief spanningsverschil dat het metaal stabiliseert in zijn niet-geoxideerde toestand. De algemene veronderstelling was dat deze bescherming optreedt bij iedere voldoende negatieve potentiaal. In 2011 stelden de Leidse chemici echter vast dat bij sterk negatieve potentialen, voorbij die van de kathodische bescherming, metalen weer gaan corroderen. Dit is nu in detail bevestigd door het onderzoek van Thom Hersbach. Omdat zulke kathodische corrosie niet met de afgifte maar met het opnemen van elektronen gepaard gaat, was de veronderstelling dat dit in de vorming van exotische en zeer onstabiele metaalanionen zou resulteren. Het hoogtepunt van het onderzoek van Thom Hersbach is dat hij inderdaad PtH62- anionen heeft kunnen detecteren tijdens de kathodische corrosie van platina. Daarvoor voerde hij geavanceerde in-situ röntgenabsorptie-experimenten uit bij het synchrotron van Stanford University (VS). Deze ontdekking heeft het fundamentele begrip van kathodische corrosie aanzienlijk verbeterd.
Onafhankelijkheid en doorzettingsvermogen
De jury van de Stufkens-prijs 2019 beloont het proefschrift van Thom Hersbach vanwege de verrassende bevindingen, de kwaliteit en de brede reikwijdte. Het is een mijlpaal in het begrip van kathodische corrosie en de mogelijke toepassingen, zoals in katalyse. De jury waardeert zijn hoge mate van zelfstandigheid als onderzoeker en het grote doorzettingsvermogen dat hij aan de dag legde bij de metingen bij het Stanford synchrotron, waarbij een tweede ronde van experimenten nodig was met een opnieuw ontworpen electrochemische cel. De jury merkt daarbij op dat er dit jaar sprake was van een opvallend groot aantal voorstellen met een grote diversiteit aan onderwerpen, die over het algemeen van hoge kwaliteit waren. Toch lukte het om tot een unanieme nominatie van de top drie te komen, waarna Thom Hersbach op basis van de zijn originaliteit en productiviteit ook weer unaniem tot winnaar werd verkozen.

Thom Hersbach voerde zijn onderzoek uit aan het Leiden Institute of Chemistry. De titel van zijn proefschrift is 'Cathodic corrosion' en de verdediging vond plaats op 19 december 2018, met prof.dr. Marc Koper als promotor en dr. Amanda C. Garcia en dr. Federico Calle-Valejo als co-promotoren. Hersbach is momenteel postdoctoral fellow aan de University of Texas in Austin, bij de Materials Chemistry groep van prof. Richard M. Crooks. Het proefschrift van Thom Hersbach in te downloaden via de Leiden Repository: https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/68033
Feestelijk lustrumsymposium
De Dick Stufkens Prijs wordt jaarlijks toegekend voor de beste dissertatie van een promovendus behorend tot de Holland Research School of Molecular Chemistry (HRSMC). De prijs – voor het eerst uitgereikt in 2008 – bestaat uit een certificaat en een bedrag van 2000 euro. Prof. dr. Ronald Hage zal de prijs op 14 november 2019 namens de jury aan de winnaar uitreiken gedurende het jaarlijks HRSMC symposium dat deze keer plaatsvindt in het Koninklijk Instituut voor de Tropen (KIT) in Amsterdam. Naast Thom Hersbach, die een lezing geeft over zijn promotieonderzoek, zullen diverse promovendi en stafleden van de HRSMC lezingen en posters presenteren. Ter ere van het 25-jarig bestaan van HRMSC zijn vooraanstaande gastsprekers uitgenodigd, waaronder Nobelprijswinnaar prof.dr. Ben Feringa (Universiteit Groningen), prof. Jeffrey R. Long (University of California, Berkeley), prof. Thomas Ebbesen (University of Strasbourg) en prof. Jens K. Nørskov (Technical University of Denmark). Het symposium is toegankelijk voor niet-HRSMC leden. Meer informatie is te vinden op de webstite: https://www.hrsmc.nl/shared-content/news/news/2019/11/hrsmc-25-years-lustrum-symposium.html
Over de HRSMC
De Holland Research School of Molecular Chemistry werd opgericht in 1994 en is geaccrediteerd door de Koninklijke Nederlandse Akademie voor Wetenschappen (KNAW). De onderzoekschool omvat experimentele en theoretische groepen werkzaam op het gebied van de moleculaire chemie en fysica aan de Universiteit van Amsterdam, de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit Leiden. De school stelt zich ten doel optimale condities te scheppen voor samenwerking tussen de deelnemende groepen en organiseert bovendien een internationaal hogelijk gewaardeerd onderwijsprogramma voor promovendi. Prof. Dick Stufkens†, wetenschappelijk directeur gedurende de periode 1997-2001, was een van de drijvende krachten achter de HRSMC. Zijn inspanningen hebben bijgedragen aan de sterke internationale reputatie van de HRSMC.
